Zaburzenia zachowania są diagnozowane u dziecka, jeśli często się powtarzają, są nieakceptowane społecznie oraz były widoczne w postępowaniu dziecka co najmniej od 12 miesięcy. Powinny być rozpoznawane w przedszkolu, ale diagnozę stawia lekarz psychiatra. W postępowaniu diagnostycznym rodziców może wspierać psycholog z poradni psychologiczno-pedagogicznej.
Przyczyn zaburzeń zachowania u dzieci młodszych może być wiele – od biologicznych, po środowiskowe. Do przyczyn środowiskowych należą: problemy rodzinne, trudności finansowe, brak stabilizacji życiowej, agresja w rodzinie, nadmierna opiekuńczość i brak granic. Biologiczne przyczyny mogą obejmować: zaburzenia neurologiczne, uwarunkowania genetyczne, niedobory neuroprzekaźników lub niedosłuch.
Do zaburzeń zachowania u dzieci należą:
- zaburzenia emocjonalne, lęki – najczęściej lęki przed ciemnością, zostawaniem samemu, lęk przed zwierzętami, lub też przed burzą, lęki nocne, gdzie dziecko budzi się w nocy z płaczem
- agresja – wybuchy złości, agresja fizyczna lub słowna, trudności z panowaniem nad emocjami
- zahamowanie emocjonalne – brak zainteresowania otoczeniem, trudności z nawiązywaniem kontaktów
- zaburzenia mowy, trudności z komunikacją – jąkanie – niekontrolowane powtarzanie sylab lub słów, mutyzm – brak możliwości mówienia w niektórych sytuacjach podczas gdy dziecko potrafi mówić w innych, opóźnienia mowy, trudności z wymawianiem słów, ograniczenie słownictwa
- zaburzenia percepcji wzrokowej i słuchowej – trudności z rozpoznawaniem kształtów, kolorów, dźwięków, czy też z orientacją w przestrzeni
- zaburzenia rozwojowe takie jak autyzm – trudności w komunikacji społecznej, zachowaniu i interakcjach, ADD, ADHD – nadpobudliwość psychoruchowa z deficytem uwagi, trudności z koncentracją, impulsywność, trudności z przestrzeganiem zasad, nadmierna aktywność i emocjonalność
- trudności w integracji sensorycznej – trudności z przetwarzaniem informacji zmysłowych, np. trudności z dotykiem, ruchem, dźwiękiem, co może prowadzić do nadmiernej wrażliwości lub jej braku
- zaburzenia łaknienia – odmawianie jedzenia, nawykowe wymioty, odmawianie jedzenia
- inne problemy, takie jak: problemy fizjologiczne, np. zatrzymanie stolca, moczenie nocne.
Jednym z najczęściej występujących zaburzeń u dzieci jest nadpobudliwość psychoruchowa. U dziecka z ADHD obserwuje się trudności w skupieniu uwagi, brak dbałości o szczegóły, roztargnienie, częste zapominanie o czymś i brak odpowiedniej organizacji. Ma podłoże biologiczne i genetyczne. Nie wynika więc z błędów wychowawczych popełnianych przez rodziców, braku dyscypliny czy ich nieumiejętności zapanowania nad dziećmi. Jest rozpoznaniem nie tylko psychologicznym, ale i medycznym, problemem, którego źródło zlokalizowane jest w ośrodkowym układzie nerwowym.
Wyróżnia się trzy główne grupy objawów ADHD:
● nadpobudliwość ruchowa, czyli aktywność, która znacznie przewyższa aktywność ruchową innych dzieci, będących na tym samym etapie rozwoju, chodzeniem i bieganiem, niemożnością pozostawania w miejscu, ciągłym wykonywaniem drobnych ruchów i gadatliwością
● nadmierna impulsywność, z którą wiąże się trudność w kontrolowaniu swojego zachowania, natychmiastowe realizowanie swoich pomysłów i potrzeb, bez zastanowienia się nad skutkami działania
● zaburzenia koncentracji uwagi – czyli osłabienie zdolności skupienia się na powierzonym zadaniu i skrócenie czasu, przez jaki dziecko potrafi pozostać skoncentrowane na jednej czynności.
W przypadku zauważonych problemów u dziecka, należy skontaktować się z lekarzem, psychologiem lub pedagogiem specjalnym. Profesjonalna pomoc może pomóc w diagnozie oraz wdrożeniu odpowiedniej terapii i wsparcia, aby dziecko mogło dobrze funkcjonować.
mgr Paulina Kucharczyk